Menselijke maat in de praktijk

Wij, bestuurders van professionele instellingen geven leiding aan onze organisaties vanuit een authentieke visie en missie, gericht op het erkennen en herkennen van de kwetsbare en speciale positie van onze doelgroep.

In de praktijk

Auteur: webredactie Alliantie M3, Gerdie Kienhorst | Datum: 15 juni 2010 | Categorie: regie en medezeggenschap | Reacties: (1)

De Z!N van Maeykehiem

Maeykehiem (St. Nicolaasga, Friesland) vierde in 2009 het 40-jarig jubileum en is een begrip in de regio. Rond 2005 heeft Maeykehiem zijn zorgvisie uit de jaren negentig kritisch vernieuwd. Parallel werd het Z!N-project gestart om de visie in de organisatie concreet vorm te geven. Met een groep enthousiaste, betrokken medewerkers bespreken we de ervaringen met het project, de resultaten en hoe nu verder.

Achtergrond Z!N | Resultaten | Cliënten | Hoe verder?

Z!N was een meerjarig traject van training en interne coaching om professionals individueel en in teams hun werk zo te laten doen, dat de cliënt meer ruimte krijgt voor eigen regie en zelfstandigheid. Z!N is medio 2010 formeel afgerond, maar het gedachtegoed heeft zich in de haarvaten van medewerkers en organisatie genesteld.

Vertel eens iets over de achtergrond van Z!N?

’We hebben ons afgevraagd hoe we ‘vraagsturing’ en ‘de cliënt centraal’ in de zorgrelatie heel concreet handen en voeten konden geven. Z!N staat voor: Zelf Initiatief Nemen. Medewerkers moesten het initiatief nemen tot een andere houding, minder bepalend, minder sturend, minder meteen naar een oplossing toe. En cliënten krijgen juist door die veranderde attitude meer ruimte om actief keuzes te maken en zelfstandiger te functioneren. Z!N zette zo een wisselwerking in gang.’

Z!N: ruimte voor cliënten en professionals

‘In Z!N komen elementen van coaching, support, Eigen Initiatief Model, het zelfstandigheidmodel en methodisch werken samen in een eigen scholingsmethodiek. We wilden een algemene begeleidingsattitude bereiken die wortelt in onze gedeelde zorgvisie. Z!N is een leerproces en een denksysteem. Als begeleider leer je om je bewust te worden en te blijven van je eigen handelen en daarop te reflecteren. Je gaat zien hoe jouw normen, jouw bejegening, ingesleten patronen daarin, of ‘zo doen we dat nu eenmaal’ of ’gewoon’ goedbedoeld en overbeschermend invullen voor de ander, een cliënt belemmeren om zelfstandiger te functioneren. Vervolgens leer je om goed te kijken naar communicatie (ook de non-verbale) en gedrag – er werd veel met video gewerkt – en je af te vragen wat de ander met zijn gedrag bedoelt.’ ‘Je traint om steeds weer stil te staan bij hoe je zelf handelt en reageert, en hoe je daarin de ander meer de ruimte kunt bieden en stimuleren om zelf keuzes te maken in hoe hij of zij benaderd wil worden. Mensen worden geprikkeld om het eigen oplossende vermogen te mobiliseren, als hun begeleider niet alles op- of afvangt. Z!N is geen trucje dat je leert. Het vergt steeds opnieuw een open blik, de bereidheid om je te verplaatsen in de ander met respect voor diens mogelijkheden en je attitude en bejegening daarop aan te passen. Het betekent wezenlijk anders kijken en anders doen in je werk.’

Wat zijn de resultaten?

‘Doordat we alle medewerkers die werken in zorg en ondersteuning getraind hebben en met eigen, zelf opgeleide coaches werken, is Z!N uitgegroeid tot een fundament onder de begeleiding en de visie van Maeykehiem. Ingezet als een koersbijstelling, is het inmiddels een soort inwendig kompas voor begeleiding en bejegening’. ‘We zijn ons als begeleiders meer bewust geworden van houding en handelen, met een openheid naar reflectie in het werk. In de zorgrelatie, maar ook naar elkaar. Bij cliënten zie je meer zelfstandigheid, ontwikkeling en ook plezier terug.’ ‘Medewerkers halen meer voldoening uit het eigen werk, de zorgrelatie kan verdiepen. We merken dat Z!N de beroepstrots heeft teruggebracht. Eer in ons werk scheppen, kwaliteit leveren en dat ook laten zien. Dat is winst voor de menselijke maat, en tegelijk is onze zorg en ondersteuning meer ontwikkelings- en doelgericht geworden.'

‘Door Z!N hebben we ook meer oog gekregen voor de verhouding tussen veiligheid en bescherming en het creëren van ontwikkelingsmogelijkheden. Dat gaat niet risicovrij. Zelfstandigheid accepteren en stimuleren, betekent ook vertrouwen hebben in de mogelijkheden van een cliënt en het ondersteunende systeem. Daarover praten we open over met ouders en verwanten, die ons daarin gelukkig vertrouwen.’

‘Verder heeft het Z!N-project ons ook veel goodwill en ondersteuning bij het zorgkantoor bezorgd. Ze merken in de contacten met cliënten of met verwanten, dat die manier van bejegenen echt kwaliteit is en ook ‘des Maeykehiem’. We willen immers ieders uniciteit herkennen en accepteren, en daarop de begeleiding grondvesten. Dat is onze invulling van de menselijke maat.'

Maar kost dan de begeleiding jullie niet al met al veel meer tijd?

Sylvia schiet in de lach. ‘Welnee. Het is even wennen, spiegelen, reflectie en terughouding, bewust ruimte maken, maar uiteindelijk levert het tijd op. Als ik als begeleider iemand de ruimte geef om zelf initiatief te nemen bij het aankleden, en dat samen met hem ontwikkel, komt het zover dat hij zich zelf kan aankleden en kost het minder tijd. Als ik het gehaast en met voorbijgaan aan signalen doe, kan het gedragsproblemen opleveren, wat ook weer energie kost. Eigenlijk is het frappant hoeveel dingen er natuurlijker gaan met deze benadering, en daarom ook tijd opleveren.’

Was iedereen even enthousiast?

‘Aanvankelijk vonden vooral begeleiders die werken met ernstig meervoudig beperkte mensen dat het niets voor hen kon zijn. Maar ook daar hebben we heel goede resultaten geboekt, met een aangepaste training en grotere nadruk op observeren van non-verbale communicatie (het communicatieproject Kijk naar wat ik zeg). Hennie: ‘Als mensen niet kunnen zeggen wat ze willen, helpen we ze door te werken met voor hen betekenisvolle verwijzers (een badeendje gaat staan voor douchen). Met zulke hulpmiddelen hoeven cliënten niet te worden overvallen door de begeleider die ze ‘in bad zet’, maar kan een begeleider dat vragen. De begeleider leert om een keuze voor te leggen, de cliënt krijgt ruimte om ja of nee te zeggen. En andersom: hij kan via de verwijzer een begeleider duidelijk maken wat hij wil.’

Cliënten

‘Zij worden geprikkeld om zelf meer te doen aan het vergroten van hun eigen kwaliteit van leven, waar het ontwikkelen van vaardigheden aangaat, deelname aan de samenleving, sociaal netwerk en regie over het eigen leven. Dat is heel veel waard. Hendrika Planting, cliënte, vertelt hoe zij een nieuwe baan heeft gevonden toen het werk bij de supermarkt haar te zwaar werd. Met pijn in de rug was het niet prettig meer. Haar begeleider heeft haar geholpen om te kiezen voor wat ze het leuk vond en wat goed bij haar paste. Ze vond met dieren werken wel heel leuk, en werkt nu op een tuincentrum, waar ze onder andere de dieren verzorgt. Ze is veel buiten. En vindt het veel leuker dan in een supermarkt werken. En ze kan ook op de fiets naar haar werk gaan.’

Noem eens iets dat je voor Z!N te veel zag wat je niet goed vond, en nu ziet waar je blij van wordt in de begeleiding?

‘Vroeger waren we wel erg beschermend, op het betuttelende af. Henk: ‘Apenliefde, noemde ik dat wel’. ‘Daarmee deden we mensen te kort, zeker jonge mensen in ontwikkeling. Een voorbeeld: als er hier op het terrein een auto 100 meter verderop het pad reed, en er was een cliënt in een rolstoel op hetzelfde pad, doken we erop als begeleiders en haalden hem van het pad af. Zonder wat te zeggen en ongevraagd! Nu gaan we ervan uit dat die bestuurder heus wel, net als voor een niet-cliënt, zal toeteren en dan is er nog tijd genoeg om rustig uit de weg te gaan’. ‘Dat overbegrenzende, dat kleinhouden, dat is er af. Daardoor, en omdat we meer gespitst zijn op het vergroten van zelfstandigheid en keuzevrijheid, wordt het leven voor onze cliënten rijker aan ervaringen’.

Hoe nu verder?

'We gaan gewoon door met Z!N. Het is niet iets ‘naast’ het werk. Wij zeggen: als je bij Maeykehiem bezig bent met je werk, dan ben je bezig met Z!N, dat heb je in je botten! Die voortdurende reflectie op en bewustwording van het eigen functioneren, dat houden we vast. Het wordt een paraplu voor verschillende thema’s: ZINgeving, ZIN in je werk hebben, beZINning bieden. Wij willen zelf ruimte en vrijheid voor een ZINvol leven, dat willen we als werkers cliënten ook bieden. We willen Z!N ook verbinden met de ontwikkelingen in het kwaliteitsdenken binnen de sector. Z!N is zo verweven met de kwaliteit van bestaan waar we dagelijks aan werken, dat we absoluut niet bang het kwijt te raken.’

Met dank aan: Christina Boonstra (Zin-coach), Hennie Holtrop (Zin-coach), Henk Laros (bestuurder), Henk Jan Oudenampsen (stafmedewerker zorg en organisatie), Hendrika Planting (cliënte) en Sylvia Verwey (praktijkbegeleider).

Meer informatie?

info@maeykehiem.nl

Naar Maeykehiem

>> Schrijf een reactie

Reacties

Toen ik het artikel over ZIN las dacht ik "Wat fantastisch" Ik werk al lange tijd als orthopedagoog in de zorg en ondersteuning van mensen met een verstandelijke beperking en kreeg een warm en goed gevoel bij hetgeen ik las. Ik ben er namelijk vast van overtuigd dat de werkelijke vertaalslag naar emancipatie, support en empowerment nog op veel plaatsen gemaakt moet worden.Hierbij is de attitude van de begeleider op de werkvloer mijns inziens het meest bepalend. Als je goed en gedegen wilt veranderen doe het dan totaal en van onderuit vanuit een gedragen visie. En....implementeer zodanig dat het proces van verandering en verbetering doorgaat.(blijvende coaching) Dat zag ik terug in dit artikel. Ik hoop dat anderen van de Alliantie dit goede voorbeeld volgen want Maeykehiem maakt de menselijke maat volledig waar!!!.

Afz.: Ries van den Nieuwenhuizen
Datum: 25 juli 2010 09:28:50